Jakiś czas temu nakładem wydawnictw a O’Connors ukazał się ilustrowany przewodnik po prawie kryminalnym. Już sama okładka zachęca i krzyczy, że nie będzie to tuzinkowa przygoda z kolejnymi kart ami gęsto zapisanych paragrafów i komentarzy. The illustrated guide to criminal law to nic innego, jak czarno-biały komiks, który wprowadza anglojęzycznego czytelnika w świat prawa karnego poprzez najróżniejsze, z życia wzięte, praktyczne historyjki. Wszystkie w bardzo pomysłowy sposób przemycają wartościową wiedzę, wzbogaconą wysokiej klasy ilustracjami. Autorem jest prawnik, który początkowo publikował w internecie krótkie historyjki komiksowe na temat prawa. Przewodnik Nathaniela Burney czyta się jak przygody ulubionego superbohatera z dzieciństwa, który tym razem przekazuje na kartach informacje dotyczące wielu pojęć dobrze znanych wszystkim jurystom. Means Rea, obrona konieczna, przymus – tego rodzaju pojęcia oraz wiele innych prawnik tłumaczy za pomocą kolejnych historyjek obrazkowych. Ten sam autor przygotował, już w innym wydawnictwie, ilustrowany przewodnik po procedurze karnej.

 

Pstrykaj z głową

Prawniczy komiks opublikowała również jedna z wiodących firm zajmujących się produkcją sprzętu fotograficznego. Jest to kilkanaście jednostronicowych historii, każda stworzona przez innego rysownika. Z informacji zawartych w kolejnych kadrach i dymkach opublikowanego pdf-a można dowiedzieć się, co to jest prawo do wizerunku, pola eksploatacji, utwór lub plagiat. „Law Story”, bo taki tytuł nosi bezpłatny przewodnik po prawie autorskim, bardzo pomysłowo łączy promocję wiedzy o podstawowych pojęciach z prawa z promocją samej firmy. Pozycja została opracowana z inicjatywy producenta sprzętu fotograficznego, we współpracy ze studentami prawa Uniwersytetu Warszawskiego oraz studentami Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Każdą historyjkę zilustrował inny artysta plastyk. Japońska marka dodatkowo prowadzi stronę internetową o prawie autorskim, wzbogacaną kolejnymi materiałami wideo, aktualnymi wpisami na blogu lub ciekawymi raportami – wszystko w temacie fotografii i prawa autorskiego.

DC Comics na sali sądowej

Komiksy i superbohaterowie pojawiają się również na kartach książek, które pochylają się nad tym, jak prawo kształtuje sam proces kreacji i jakie to ma przełożenie na powstające nowe prace. Wydawnictwo Edward Elgar Publishing, które obchodzi w tym roku trzydziestolecie swojej działalności, przygotowało publikację pt. „Comic Art, Creativity and the Law”. Jest to pierwsze tego typu opracowanie przygotowane dla wykładowców, praktyków, studentów oraz fanów sztuki komiksu, analizujące aktualną sytuację prawną, proponujące zmiany oraz próbujące poruszyć temat przyszłości komiksów oraz ich twórców. Publikacja podaje również bardzo interesujące przykłady z sali sądowych. W tym przypadku możemy przeczytać, między innymi, o dwóch muzykach, którzy pozwali wydawnictwo DC Comics za umieszczenie parodii ich osób w jednej ze swoich historii obrazkowych.

 

Made in Japan

Bardzo cieszy fakt, że na rynku wydawnictw prawniczych pojawiają się książki nie tylko wartościowe merytorycznie, ale i bardzo ciekawe wizualnie. Na przykład skierowana do nastolatków pozycja „Lex bez łez. Apteczka prawna”. Młody czytelnik może zapoznać się z informacjami podzielonymi według ogólnych tematów np.: #W domu i rodzinie, #Podatki (trzeba płacić), #W sieci, #Na imprezie, #Kiedy pojawią się kłopoty. Szata graficzna bardzo przydatnego informatora wydanego przez Oddział Śląski Stowarzyszenia Sędziów Polskich Iustitia aż krzyczy, by po niego sięgnąć i zainteresować się zawartością. Poręczny format, idealnie dobrane neonowe kolory, rozkładana okładka, pomysłowe ilustracje ze znaków interpunkcyjnych, nowoczesny skład, nawet szycie kart książki jest wyjątkowe, bo jest to tzw. japoński sposób – czyli bez grzbietu, dokładnie odsłaniający zabezpieczone przezroczystym klejem nici oraz poszczególne składki wydawnictwa. Tego rodzaju wydawnictwa nie tylko zachęcają do poznania, niejednokrotnie trudnej i skomplikowanej wiedzy, ale interesują również ciekawymi technikami introligatorskimi i nowoczesną formą składu samego tekstu. Obok tak opracowanej i wydanej książki o prawie nie sposób przejść obojętnie.

Również najmłodsi, lub raczej ich rodzicie, znajdą ciekawe publikacje dotyczące prawa,wzbogacone przyjemnymi dla oka ilustracjami. Jako przykład można podać pozycję powstałą w warszawskim wydawnictwie Wytwórnia. Wesoła i kolorowa książka pod tytułem „Mam prawo i nie zawaham się go użyć”. Młodzi ludzie mogą przeczytać o swoich prawach. Na książkę, która została objęta honorowym patronatem Rzecznika Praw Dziecka oraz Komitetu Obrony Praw Dziecka powinni zwrócić uwagę również dorośli. Bez nich, jak pisze autorka, poszanowanie praw dziecka nie może się dokonać. Twarda okładka kryje wiele historii, wzbogaconych ilustracjami jednego z członków Stowarzyszenia Twórców Grafiki Użytkowej. Bohaterem jest Czerwony Kapturek, która – na wzór superbohaterów – jasno objaśnia, do czego i jakie prawa mają wszystkie dzieci.

Kryptomnezja w praktyce

Kolejną ciekawą pozycją, tym razem z pogranicza prawa autorskiego i nie stricte o prawie, jest wydana ostatnio przez niemieckie Gestalten książka „Copy Paste”. Nie jest to zwykła, pełna inspiracji książka znanego wśród projektantów i grafików wydawnictwa. Ta publikacja koncentruje się na prezentowaniu bezwstydnych plagiatów, kopii, bardziej niż oczywistych inspiracji, pracy łudząco podobnych do siebie, a czasem przypadków stworzenia dwóch identycznych utworów w tym samym lub innym czasie. Francuski autor od ponad 20 lat wyszukuje i demaskuje prace łudząco podobne do siebie, z różnych lat, różnych autorów, różnych kontynentów; bywa, że nagradzane i wyróżniane na poważnych międzynarodowych festiwalach. Jest to pozycja wprost idealna do rozważań na tematy prawa autorskiego, granicy utworu inspiracji i oryginalności pomysłów. Kolejne strony i fotografie są źródłem wprost idealnych, niekonwencjonalnych i wymagających casusów z obszaru szeroko rozumianego prawa autorskiego. Autor zastanawia się, skąd w świecie reklamy tyle podobnych pomysłów i realizacji, wspomina o takim pojęciu jak kryptomnezja, czyli, w wielkim skrócie, fałszywe odczucie, że pomysł, który wytworzyliśmy, jest nasz własny. Na kartach „Copy Paste” zamieszczono również wywiad z prawnikiem, który odpowiada na ciekawe pytania autora związane z prawem autorskim. Książka (i zawarte w niej przykłady) może posłużyć jako sprawdzian wiedzy dla młodych adeptów prawa, jak i niezwykle praktyczna, pełna gotowych przykładów i ciekawostek pomoc dla samych wykładowców.

Społeczeństwo wizualne

Przekazywanie wiedzy za pomocą lub z udziałem obrazów nie jest niczym nowym i od kilku lat przeżywa renesans w postaci wszelkiego rodzaju prezentacji i infografik. Coraz częściej komunikujemy się za pomocą obrazów przesyłanych do siebie drogą elektroniczną zamiast głosu lub słów. Od buziek (emotikonów) ze znaków interpunkcyjnych po wysokiej jakości zdjęcia. Jak twierdzi Nicholas Mirzoeff, badacz kultury wizualnej z New York University, w swojej publikacji „Jak zobaczyć świat” jedną z najważniejszych praktyk związanych z globalną siecią jest tworzenie, wysyłanie i oglądanie wszelkiego rodzaju obrazów. Czy się nam podoba czy nie – twierdzi wspomniany autor – powstające społeczeństwo jest społeczeństwem wizualnym. Komiks, który w pewien sposób wyprzedził swoje czasy, i inne wydawnictwa łączące obraz z tekstem, wydaje się zatem bardziej niż idealnym sposobem na dotarcie z wiedzą szczególnie, ale nie tylko, do osób młodych i najmłodszych – przyszłych klientów, którym prędzej czy później przyjdzie „zobaczyć się” z kancelarią prawniczą.

Olgierd Zbychorski

Artykuł ukazał się w dwumiesięczniku Radca Prawny – nr 168 / 2016 r.

Link do dwumiesięcznika

 

Linki do wydawnictwa, o których mowa w artykule:

The Illustrated Guide to Criminal Law

Law Story Prawo i sztuka Przewodnik po prawie autorskim.

Comic Art, Creativity and the Law

Lex bez łez. Apteczka prawna

Copy Paste